|
Po klęsce Francji Brygada Strzelców Karpackich wyszła z Syrii i dołączyła do wojsk brytyjskich w Egipcie. Była to doborowa jednostka, licząca 5 tys. ludzi, przeważnie doświadczonych żołnierzy, weteranów kampanii wrześniowej i ochotników. W sierpniu 1941 r. przerzucono ją do Libii, gdzie wsławiła się w ciężkich walkach w obronie oblężonego Tobruku, a wiosną 1942 r. na Pustyni Libijskiej.
Z Francji udało się ewakuować do Wielkiej Brytanii około 20 tys. ludzi, z których sformowano I Korpus, mający za zadanie obronę przed desantem wschodnich wybrzeży Szkocji oraz I Samodzielną Brygadę Spadochronową, która miała być przerzucona do kraju w chwili rozpoczęcia planowanego powstania powszechnego. W 1941 r. w składzie korpusu powstała I Dywizja Pancerna. Armia ta jednak nie mogła się rozwijać, gdyż polska emigracja na Wyspach Brytyjskich była bardzo nieliczna, z podbitej przez Niemcy i Włochy Europy nie napływali żadni Polacy, zaś pobór ochotniczy w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Ameryce Łacińskiej objął zaledwie parę tysięcy osób. Sytuacja uległa zmianie, gdy po ataku III Rzeszy na Związek Sowiecki, rząd RP podpisał 30 lipca z Sowietami układ przewidujący m.in. zwolnienie obywateli polskich z więzień i obozów oraz utworzenie Armii Polskiej. Formowano ją pod dowództwem gen. Władysława Andersa. Wiosną 1942 r. liczyła ponad 70 tys. ludzi, ale cierpiała na niedobór oficerów, których nadaremnie poszukiwano nie wiedząc, że dwa lata wcześniej zostali rozstrzelani przez NKWD. Władze radzieckie czyniły coraz większe trudności w rozbudowie armii: m.in. drastycznie ograniczyły przydziały żywności (do 40 tys. porcji). W tym czasie sytuacja Aliantów na Bliskim Wschodzie była bardzo trudna, Stany Zjednoczone dopiero rozpoczynały mobilizację, a Wielka Brytania nie miała rezerw. W takich warunkach uzgodniono ewakuację polskich jednostek do Persji, przy czym wraz z wojskiem wyjechała ludność cywilna (głównie dzieci i rodziny żołnierzy) - łącznie 114 tys. osób.
Z sił wyprowadzonych na Bliski Wschód (najpierw do Persji, później do Iraku i Palestyny) powstał II Korpus Polski, który w grudniu 1943-styczniu 1944 r. przetransportowano na front włoski. Około 50 tys. żołnierzy korpusu walczyło blisko półtora roku wyróżniając się chwalebnie zwłaszcza w krwawych zmaganiach o przełamanie Linii Gustawa. Kluczem do niej było wzgórze i klasztor Monte Cassino, zdobyte przez Polaków 18 maja 1944 r. W lipcu Korpus zdobył miasto i port Ankona, a w sierpniu wziął udział w przełamywaniu Linii Gotów nad Adriatykiem. W 1945 r. uczestniczył w wiosennej ofensywie na północy Włoch, w walkach o Faenzę i Bolonię, gdzie żołnierze polscy weszli jako pierwsi. W czasie walk we Włoszech poległo około 2,6 tys. polskich żołnierzy.
Wojsko polskie stacjonujące na Wyspach Brytyjskich, wzmocnione żołnierzami, którzy wyszli ze Związku Sowieckiego, przygotowywało się do udziału w inwazji na kontynent. W czerwcu 1944 r., w operacji w Normandii wzięły udział polskie lotnictwo i marynarka, po czym na kontynent przerzucono I Dywizję Pancerną (dowódca gen. Maczek), w sile 16 tys. ludzi, 380 czołgów i 470 dział. Weszła ona w skład Korpusu kanadyjskiego i wsławiła się w walkach pod Falaise i Chambois (18-22 sierpnia), gdzie zamknęła "worek", odcinając drogę odwrotu dywizji niemieckich. Później wyzwoliła miasta Abeville, St.Omar i Cassel we Francji, Ypres i Gandawę w Belgii oraz Bredę (28-30 października) w Holandii, a zakończyła wojnę zdobyciem niemieckiego portu Wilhelmshaven. Przeszła w walkach łącznie 1800 km, niszcząc 260 czołgów i dział samobieżnych wroga, przy stratach własnych ponad 4,6 tys. żołnierzy, w tym ponad tysiąc poległych. We wrześniu 1944 r. zrzucono pod Arnhem w Holandii, w ramach nieudanej operacji "Market-Garden", I Brygadę Spadochronową (dowódca gen. Sosabowski), która poniosła znaczne straty.
W czasie, gdy dobiegały końca działania wojenne w Europie polskie wojska lądowe walczące u boku Aliantów zachodnich liczyły ponad 210 tys. żołnierzy, posiadały 1335 czołgów, ok. 4000 transporterów opancerzonych i samochodów pancernych, 2050 dział i moździerzy, 32 tys. różnych pojazdów mechanicznych.
|